صفحه اصلی >  امکانات و خدمات  > با استان ها > استان یزد > یزد را بیشتر بشناسیم 

استان یزد از استان های ایران است. مرکز آن شهر یزد است. یزد منطقه ای خشک و بیابانی است. گروه بزرگی از زرتشتیان ایران در استان یزد زندگی می کنند. استان یزد از سرزمین های تاریخی است که در میان ایالت های قدیمی و بزرگ پارس، اصفهان، کرمان و خراسان قرار داشته است. آبادی نشینی در این منطقه از قدمت طولانی برخوردار است. این سرزمین از گذرگاه های مهم در ادوار تاریخی محسوب می شده است. وجود آثاری از مهر و آناهیتا، ایساتیس و هخامنشی و زندان اسکندر و برج و بارو و کهن دژهای بزرگ و عظیم و پناهگاه های متعدد و موبدان و سران ساسانی و ابنیه و یادگارهای بعد از اسلام نظیر مساجد و امامزاده ها و مزارها نشانگر فرهنگ و تمدن قبل و بعد از دوره اسلامی بوده است. این استان از 10 شهرستان، 21 بخش، 21 شهر و 45 دهستان تشکیل شده است. بنابر سرشماری سال 1395، جمعیت استان 1138533 نفر بوده است.

 

شهرستان های استان یزد

ردیف شهرستان

توضیحات

(بر اساس تقسیمات کشوری سال 1395)

تعداد بخش تعداد شهر تعداد دهستان

1

ابرکوه

ابرکوه در غرب استان یزد در 30 کیلومتری مرز آن با استان فارس- شهرستان اقلید قرار دارد. مساحت این شهرستان در سال 1390، 5381 کیلومترمربع بوده است. شهرستان ابرکوه از شمال به شهرستان تفت، از شمال غرب به استان اصفهان از شرق به شهرستان مهریز و از جنوب غرب به استان فارس محدود می گردد. مرکز شهرستان ابرکوه (شهر ابرکوه) در فاصله 140 کیلومتری غرب شهر یزد (مرکز استان) قرار دارد. ابرکوه در ناحیه ای کویری واقع شده و به دلیل شرایط بد آب و هوایی و نامناسب بودن خاک، شهرها و آبادی های کمی اطراف آن وجود دارد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 46662 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 51552 نفر اعلام شده است.

بخش ها: بهمن- مركزی

شهرها: ابرکوه- مهردشت

دهستان ها: اسفندار- تیرجرد- فراغه- مهر آباد

2 2 4

2

اردکان

شهرستان اردکان یکی از شهرستان های استان یزد در مرکز ایران است. شهر اردکان مرکز این شهرستان می باشد. مساحت این شهرستان 23806 کیلومترمربع است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 77758 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 97960 نفر اعلام شده است.

بخش ها: خرانق- عقدا- مركزی

شهرها: احمدآباد- اردکان- عقدا

دهستان ها: رباطات- زرین- عقدا- محمدیه- نارستان

3 3 5

3

اشکذر

شهرستان اشکذر با مرکزیت شهر اشکذر یکی از شهرستان های استان یزد در مرکز ایران است. این شهرستان با وسعت 5486 کیلومترمربع در شمال غربی استان قرار گرفته است. اشکذر از شرق و شمال شرقی به شهرستان یزد، از شمال و شمال غربی به شهرستان های اردکان و میبد، از جنوب به شهرستان تفت و از غرب به استان اصفهان محدود می شود. در گذشته نام این شهرستان صدوق بوده است و در سال 1392 با تصویب هیئت دولت نام شهرستان به اشکذر تغییر نمود. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 33192 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 32566 نفر اعلام شده است.

بخش ها: خضرآباد- مرکزی

شهرها: اشکذر- خضرآباد

دهستان ها: رستاق- کذاب

2 2 2

4

بافق

شهرستان بافق یکی از شهرستانهای استان یزد در مرکز ایران با مساحت 8446 کیلومترمربع است. شهر بافق مرکز این شهرستان است. همسایگان بافق را در شمال، شهرستان اردکان، در شمال غرب شهرستان یزد، در قسمت شرق و جنوب، استان کرمان و در قسمت غرب شهرستان مهریز تشکیل می دهند. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 41876 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 50845 نفر اعلام شده است.

بخش ها: مركزی

شهرها: باقق

دهستان ها: سبزدشت- كوشك- مباركه

1 1 3

5

بهاباد

شهرستان بهاباد با مساحت 6837 کیلومترمربع یکی از شهرستان‌های استان یزد در مرکز ایران است. مرکز این شهرستان شهر بهاباد می‌باشد. شهرستان بهاباد در سال 1388 از شهرستان بافق مستقل شد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 15331 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 17221 نفر اعلام شده است.

بخش ها: آسفیج- مركزی

شهرها: بهاباد

دهستان ها: آسفیج- بنستان- جلگه

2 1 3

6

تفت

شهرستان تفت در جنوب غربی استان یزد واقع شده و مرکز آن شهر تفت است. این شهرستان از شمال به شهرستانهای یزد و اشکذر از غرب و جنوب به شهرستان ابرکوه و از جنوب و جنوب شرق به شهرستان مهریز محدود می گردد. مساحت شهرستان تفت در حدود 5846 کیلومتر مربع می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 45145 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 43893 نفر اعلام شده است.

بخش ها: نیر- مركزی- گاریزات

شهرها: تفت- نیر

دهستان ها: بنادكوك- پیشكوه- دهشیر- زردین- سخوید- شیركوه- علی آباد- كهدوئیه- گاریزات- نصر آباد

3 2 10

7

خاتم 

شهرستان خاتم با مساحت 8349 کیلومترمربع از شمال به شهرستان مهریز، از شمال غرب به شهرستان ابرکوه، از شرق به شهرستان شهربابک (استان کرمان)، از غرب به شهرستان بوانات (استان فارس) و از جنوب به شهرستان نی ریز (استان فارس) محدود می گردد. این شهرستان در جنوبی ترین نقطه استان یزد و حد فاصل استان های فارس و کرمان و با ارتفاع 1600 متر از سطح دریا قرار گرفته است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 35158 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 36562 نفر اعلام شده است.

بخش ها: مروست- مركزی

شهرها: مروست- هرات

دهستان ها: ایثار- چاهك- فتح آباد- هرابرجان

2 2 4

8

مهریز

شهرستان مهریز درجنوب استان یزد و در 30 كیلومتری شهریزد و در کنار جاده استراتژیک تهران ـ بندر عباس (یزد ـ کرمان) قرار دارد. این شهرستان با دارا بودن 6723 کیلومترمربع از سمت شمال به بخش مرکزی شهرستان یزد، از سمت شرق به بخش مرکزی شهرستان بافق و بخش مرکزی شهرستان شهربابک از استان کرمان، از سمت جنوب به شهرستان خاتم و سیرجان و از سمت غرب به بخش نیر و شهرستان های ابرکوه و تفت محدود می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 44126 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 51733 نفر اعلام شده است.

بخش ها: مركزی

شهرها: مهریز

دهستان ها: ارنان- بهادران- تنگ چنار- خورمیز- میانكوه

1 1 5

9

میبد

شهرستان میبد در 50 کیلومتری شمال غربی یزد قرار گرفته است. این شهرستان با 1266 کیلومتر مربع وسعت، کوچکترین شهرستان استان یزد است و دومین مرکز شهری و تجاری استان یزد محسوب می شود. زبان مردم میبد فارسی دری می باشد که دارای گویش های محلی مختلف می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 82840 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 99727 نفر اعلام شده است.

بخش ها: مركزی- بفروییه- ندوشن

شهرها: میبد- بفروییه- ندوشن

دهستان ها: بفروییه- شهدا- سورک- صدرآباد- ندوشن

3 3 5

10

یزد

شهرستان یزد یکی از شهرستان های استان یزد و مرکز آن می باشد. این شهرستان به دلیل وجود جاذبه‌های شغلی، رفاهی و تمركز اداری پرجمعیت‌ترین شهرستان این استان به شمار می رود. وسعت شهرستان یزد 2479 كیلومتر مربع است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 582682 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 656474 نفر اعلام شده است.

بخش ها: زارچ- مركزی

شهرها: حمیدیا- زارچ- شاهدیه- یزد

دهستان ها: اله آباد- فهرج- فجر- محمدآباد

2 4 4


جاذبه های طبیعی و تفریحی

محله های قدیمی

نمونه بارز این معماری ها محله «فهادان» یا «یوزداران» می باشد که در گویش محلی جنگل یا محله یوزداران نامیده می شود. از دیگر محله های مهم یزد می توان به محله سر جمع، محله یعقوبی، محله سر دو راه، محله مصلی، محله قلعه کهنه، محله لب خندق و... اشاره کرد.

باغ دولت آباد

باغ دولت آباد یکی از باغ های معروف ایرانی است که در زمان محمد تقی خان (دوره زندیه) طراحی و ساخته شده است. این باغ از قناتی به همین نام مشروب می شود و جریان آب در باغ استخوان بندی طراحی آن را تشکیل می دهد. بادگیر باغ دولت آباد با 33 متر بلندی از سطح زمین شاه کار مهندسی و نبوغ معماران یزدی است.

چکچکو یا پیر سبز

محلی است در میان کوه های اردکان و انجیره در جاده طبس در 48 کیلومتری یزد. چون مقدار کمی آب از شکاف کوه های صخره ای پوشیده از سبزه در حال ریزش است به چک چک معروف شده است.

پیر هریشت

 هریشت در 15 کیلومتری اردکان و بر دامنه کوه های کم ارتفاع و پست، خشک و بدون پوشش گیاهی (به علت کمی نزولات جوی در این منطقه) واقع شده است.

کویر ابرکوه

 از نظر گسترش و جذب شبکه آبی از معروف ترین مناطق کویر کشور محسوب می شود که به شکل دایره ای بین دو رشته کوه قرار دارد و به فاصله کمی از آن کویر کوچک تاغستان وجود دارد. این دو رشته کوه، پیش کوه های داخلی زاگرس در جنوب شیرکوه و در شمال است. 

درخت سرو ابرکوه

 این سرو در قسمت جنوب غربی شهر واقع شده و به قدمت شهر آن شهرت داشته و به شهر ابرکوه اهمیت تاریخی داده است. عمر این درخت 4000 سال و یا بیشتر تخمین زده شده می شود و دارای تنه ای با قطری در حدود 5/4 متر، شاخه هایی با قطر 85/1 متر و با ارتفاع 35 متر می باشد.

آثار تاریخی و فرهنگی

  • ساباط ها

یکی از ویژگی های بازار محله های قدیمی یزد کوچه ها و گذرگاه های سر پوشیده آن هستند که به آن ها ساباط گفته می شود. هدف از طراحی ساباط این بوده است که انسان گرما زده کویر را دمی در زیر سایه خود از تابش نور خورشید در امان دارد. در خیلی از ساباط های ورودی چند خانه یکی است. این یگانگی از نظر افزایش همبستگی محله ای حائز اهمیت است. معمولا پشت بام ساباط ها مورد استفاده خانه های همجوار قرار می گیرند. در برخی از کوچه های بن بست که دارای ساباط است در قسمت ورودی آن دری محکم گذاشته می شده است. به این گونه فضاها در بند گفته می شود.

  • بازار زرگری

قدمت آن به قرون دوازده یا سیزده هجری قمری می رسد. طول بازار 94 متر و عرض آن 3 متر با ارتفاع 6 متر می باشد. تعداد 53 باب مغازه در این بازار وجود دارد.

  • بازار خان

ساخت این بازار به زمان ناصرالدین شاه قاجار بر می گردد. ساختار متفاوت و عرض متباین آن حکایت از ساخت تدریجی آن دارد. 258 متر طول دارد و ارتفاع بازار 4 تا 6 متر متغیر است. در بخش شمالی-جنوبی 53 مغازه و در بخش شرقی - غربی 100 مغازه وجود دارد.

  •  میدان وقت و ساعت

این میدان در نیمه دوم قرن هشتم ساخته شده است.

  • آب انبار شش بادگیری

برای شهرهای کویری همچون یزد ارزش آب بیش از هر جای دیگر احساس می شود. در این شهر بیش از 75 آب انبار وجود دارد. این آب انبار دارای شش بادگیر مهم این اثر تاریخی دو دهانه بودن این آب انبار است که دارای تزیینات مقرنس کاری می باشد و دارای 55 پله ورودی در قسمت جنوبی است که بین پله 25 و 26 از بالا یک هشتی با سنگ فرش آجری قرار دارد.

  • آب انبار مسعودی

این آب انبار در زمان پهلوی توسط میرزا مرتضی مسعودی بنا گردیده است.

  • آب انبار حاج یوسف

این آب انبار در زمان قاجاریه بنا نهاده شده است و با دو دهانه ورودی با کار بندی آجری در محله حاج یوسف و سر پلک را مشروب می نموده است.

  • حمام خان

حمام خان به گرمخانه نور نیز شهرت دارد. سابقه احداث حمام به سال 1212 هجری قمری بر می گردد و در تاریخ 1242 هجری قمری مورد تجدید بنا و تزیینات قرار گرفت. تزیینات حمام خان بسیار ساده بوده است به طوری که مهم ترین تزیین آن نقاشی های بخش شاه نشین می باشد. مساحت حمام 1170 متر مربع و زیر بنای آن 900 متر مربع می باشد.

  • دخمه زرتشتیان

دخمه در فرهنگ فارسی به معنای گور خانه گبرا می باشد. این دخمه در انتهای جنوبی شهر یزد در حوالی منطقه صفاییه در بالای تپه ای نسبتا مرتفع وجود دارد که یکی قدیمی تر به نام هانجکی هاتریا (زرتشتی هندی الاصل) و دیگری که جدید تر است به نام گلستان معروف است. در وسط این دو دخمه چاله ای سنگی وجود دارد که زرتشتیان مردگان خود را در آن می انداختند. این اثر مربوط به دوره قاجار می باشد.

  • خانه ملک التجار

این خانه نمونه در حدود 120 سال قبل در یکی از بازارهای مهم شهر ساخته شده است و متعلق به ملک التجار است. مدخل خانه به اسلوب روزگار خود دارای کوچه ای دراز و باریک با دیوارهای بسیار بلند است. تزیینات داخلی اتاق های آن دست کمی از خانه های قدیمی دیگر ندارد. نقاشی اتاق های این خانه کار یک نقاش شیرازی است که از حیث اسلوب کاملا با نقاشی های عمارت نارنجستان شیرازی همسان است. این خانه در حال حاضر به مهمانسرای سنتی تبدیل شده است.

  • خانه عرب ها

مجموعه ای است از دو خانه بزرگ و کوچک واقع در سر قدمگاه محله فهادان نزدیک مسجد چهل محراب و به حاج میرزا احمد عرب تعلق دارد. تزیینات داخلی خانه بزرگ شامل سردرهای مقرنس پنج دری، راهرو و درها و همچنین گچ بری رف ها و جاسازی در آن ها است. تزیینات داخلی خانه کوچک شامل اتاق آیینه کاری، نقاشی رنگی دیوارها، درهای ابزار سازی گچ بری بدنه دیوارهای حیاط و... است. تاریخ نقاشی یکی از اتاق ها سال 1281 هجری است. خانه کوچک این مجموعه در سال 1298 هجری ساخته شده است.

  • خانه حاج کاظم رسولیان

این خانه که بیش از یک قرن از عمر آن می گذرد، در محله سهل بن علی یزد واقع شده است که شامل دو بخش متمایز به صورت بیرونی و اندرونی است. حیاط بیرونی محل پذیرایی از میهمانان و برگزاری مراسم روضه خوانی امام حسین (ع) بوده است، اتاق بزرگ ارسی با شیشه های رنگی، حوض خانه، تالار زیر زمین و بادگیر فضای اصلی بیرونی را تشکیل می دهد. حیاط اندرونی بخش که کاملا خصوصی خانه است شامل اتاق های سه دری ارسی تالار، کلاه فرنگی و بادگیر است که پیرامون حیاطی بزرگ و مشجر با حوضی وسیع در میان آن قرار گرفته است. این خانه یکی از خانه های ارزشمند یزدی است.

  • خانه مرتاض

این بنا در زمان قاجاریه بنا شده است.

  • برج قدیمی شهر یزد

حصار قدیمی شهر یزد در سه قسمت و سه دوره به شرح ذیل بنا گردیده است: شاهزاده فاضل و قلعه کهنه (دوره آل مظفر/مالمیر (مادر امیر) (دوره اتابکان/فهادان و سید گلسرخ) و (اوره ابوجعفر کاکوئیه)

  • مجموعه امیر چخماق

امیر جلال الدین چخماق از سرداران و امرا شاهرخ تیموری و حاکم یزد با همکاری همسر خود فاطمه خاتون در جهت آبادانی یزد مجموعه ای شامل تکیه، میدان، حمام، کاروانسرا، خانقاه، قناد خانه، چاه آب سرد و از همه مهمتر مسجد امیر چخماق را بنیان نهادند. سنگ نصب شده در کریاس مسجد به طرف میدان و نقروقفنامه بر آن به خط نسخ، شبکه های ظریف از کاشی های معرق دور خارجی گنبد محراب صفحه اصلی با طاقنمای مقرنس کاری و... این مسجد را از نظر مرتبه زیبایی بعد از مسجد جامع قرار داده است. این بنا مسجد جامع نو نیز نامیده و در قرن هشتم هجری قمری بنا نهاده شده است.

مکان های مذهبی

  •  آتشکده زرتشتیان

 یکی از اماکن مربوط به زرتشتیان آتشکده آنها است. این بنا در خیابان آیت ا... کاشانی واقع گردیده و شامل ساختمان و باغ مشجری است که در قرن اخیر ساخته شده است. در این محل آتش مقدس که برای زرتشتیان محترم می باشد و دارای قدمتی چند ساله بوده و باید همیشه روشن نگه داشته شود، نگهداری می شود. شایان ذکر است که قدمت آتشکده به 1500 سال می رسد. ساختمان اصلی در وسط حیاط و بر بلندی قرار دارد و آن را درختانی همیشه سبز احاطه کرده اند. حوضی مدور و بزرگ در محور ورودی بنا به آن زیبایی خاصی بخشیده است. آتش در محفظه ای بلند تر از سطح زمین در اتاقی نسبتا وسیع و دور از تابش خورشید قرار گرفته و اتاق هایی برای مراسم نیایش پیرامون آن طراحی شده است.

  • امامزاده جعفر

 امامزاده جعفر از نوادگان امام صادق (ع) و مهمترین زیارتگاه مورد احترام مردم یزد، در محله قدیمی مصلی عتیق واقع شده است. وی در زمان خلافت متوکل عباسی از مدینه به یزد مهاجرت کرده و به شاگردی در دکان آهنگری پرداخت. وی در سال 424 هجری قمری درگذشت و در محل فعلی دفن شد.

  • بقعه دوازده امام

 این بقعه مشتمل بر دوازده گنبد منفرد در سال 429 هجری به دستور ابوسعید و ابویعقوب از امرای علاءالدوله فرامرز ساخته شد. در این بقعه کتیبه ای به خط کوفی بالای سر درگاه نمای که در حاشیه ای از نقوش گل و بوته قرار دارد و سنگ قبر فخرالدین اسفنجردی از مشایخ بزرگ قرن هشتم به اندازه 92*60 که در محراب نصب است توجه بینندگان را به خود جلب می کند.

  • بقعه شیخ فهادان

این بقعه مدفون شیخ احمد و برادرش از اهالی اسفنجرد است. این دو از عرفای زمان خویش بودند که به یزد آمدند و در محله فهادان سکنی گزیدند. از بنای اصلی آن تنها گنبدی آجری با بادگیرهای کاشی کاری مربع شکل و محراب کاشی کاری شده معرق باقی مانده است.

  • بقعه شمس الدین

 این بنا در سال 767 هجری قمری بنا شده است و دارای ایوان بلند، نقاشی و تزئینات گچ بری می باشد. ایوان بلند آن دارای کاشی کاری معرق و رنگارنگ است. در وسط سقف ایوان بلند ترنجی بزرگ و در گوشه های سقف گل و بوته های زیبایی نقش داده شده است. در داخل ایوان سنگ قبر مرمری، مربوط به بهاءالدین فراش موجود است که تاریخ 850 را نشان می دهد.

  • بقعه رکن الدین

 این بنا در سال 725 هجری قمری بنا نهاده شده است و محل دفن سید رکن الدین محمد قاضی می باشد. این بنا دارای گنبد، گچ بری های خطوط اسلیمی داخل ایوان بلند و مقرنس های چهار گوشه بنا و محراب بلند می باشد. در داخل بقعه آثار تزئینات آجر کاری و خطوط کوفی و نستعلیق بر دیوارها و حتی در قسمت سقف که با آب رنگ نقاشی شده است به چشم می خورد.

  • بقعه سهل بن علی

 این بقعه بر مزار شیخ جمال الاسلام عارف بزرگ در سال 480 بنا شده است.

  • قلعه اسدان

 این قلعه دژی است کهن که بخشی از آن زیارتگاه زرتشتیان است و در صحرای مریم آباد انتهای شمال شرقی شهر یزد واقع شده است. هر ساله روز اشتاد باستانی (24 خرداد)، وقت زیارت این مکان تعیین شده و زرتشتیان در این مکان گرد هم می آیند و مراسم عبادت و نیایش پروردگار به جای می آورند. زرتشتیان این مکان را «ستی پیر» می نامند.

  • شاهزاده فاضل

 این زیارتگاه را قبر فضل بن موسی از فرزندان امام موسی کاظم (ع) دانسته اند ولی برخی از مورخین نسبت به صحت آن شک و تردید نموده اند. گفته شده که بنای آن توسط امیر مبارز الدین احداث شده است. برخی از مورخین این مکان را مزار پیر برج می دانند و از این جهت مورد احترام زرتشتیان می باشد.

  • کنیسه کمال

 اصطلاح کنیسه به معابد یهودیان اطلاق می شود. کنیسه کمال یکی از معابد قدیمی کلیمیان (یهودیان) یزد است که با سبک معماری دوره صفویه و ویژگی های معماری خاصی ساخته شده است. کتیبه هایی به خط و زبان عبری از جمله آثار بر جای مانده در این بناست.

  • مسجد جامع کبیر

 این مسجد یکی از با ارزش ترین میراث هنری و گنجینه ای از معماری اسلامی است. بانی ساختمان اصلی مسجد را علاءالدوله گرشاسب آل بویه - قرن ششم هجری- می دانند ولی مسجد کنونی مربوط به آل مظفر و تیموریان قرن هشتم و نهم هجری است. از امتیازات هنری و معماری این مسجد می توان قدرت و استواری کاشی کاری های نفیس و جالب، سر در بلند، دو کتیبه نفیس یکی به خط کوفی و دیگری به خط ثلث بر روی کاشی لاجوردی معرق در کنار سر در باشکوه، دو مناره زیبا و تزئینات کاشیکاری شده، دیوارهای داخلی شبستان و زیر گنبد و خارج گنبد را نام برد. ارتفاع مناره های آن حدود 48 متر و ارتفاع سر در آن در حدود 24 متر می باشد.

  • مسجد جامع فهرج

 این مسجد که در 30 کیلومتری شرق یزد قرار گرفته، از خشت و گل ساخته شده است. تاریخ بنای آن به صدر اسلام باز می گردد. این مسجد در تاریخ معماری اسلامی- ایرانی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. ستونهای قطور و پوشش طاق آن از نوع بیز گهواره ای است و مناره مسجد که از گل ساخته شده است به دوره های بعدی مربوط می شود.

  • مسجد چهل محراب

 این بنا در قرن هفتم هجری توسط خواجه شمس الدین محمد بنا شده است. علت شهرت آن به چهل محراب آن است که در آن چهل محراب کاشی تعبیه شده بود. در حال حاضر فقط شش قطعه کاشی از محراب باقی مانده است.

  • مسجد فرط

 مسجد کوچکی واقع در محله دارالشفا که گفته شده بعد از خروج ابومسلم در خراسان و تسلط او بر یزد آن را ساخت و امام رضا (ع) هنگام سفر از مدینه به خراسان در این مسجد عبادت نموده است. بر اساس سنگ محراب آن زمان احداث آنها را هشتصد تا نهصد سال قبل تخمین می زنند.

  • مسجد ریگ

 این مسجد که کاروانسرای مخروبه بوده است، توسط امیر معین الدین اشرف بنا گردید. منار گلی مزین به کاشی با خطوط نقوش هندسی، قفسه ای چوبی در بالای منار کتیبه خط ثلث بر کاشی معرق در سه طرف سردر. در کنده کاری دو لنگه ای کاشی های شش ضلعی فیروزه ای و آبی با حاشیه های سیاه و سفید مرسوم قرن نهم هجری در بدنه محراب و طاقنمای محراب با گچکاری مقرنس از برجستگی های مهم این مسجد به شمار می رود.

  • مسجد ملا اسماعیل

 این مسجد بزرگ در جنوب میدان خان قرار گرفته است و اثر همت والای آخوند ملا اسماعیل عقدائی در سال 1222 می باشد. این مسجد مشتمل است به ایوان وسیع با دهنه 75/15 متر و شبستان با 32 ستون و گنبد های بسی عالی، نقش و نمای آجری درگاهها و گاهی تلفیق شده به کاشی و سنگ و مکتوب در طرف چپ بالای سر در بزرگ ورودی با مطالبی با خط نستعلیق و سنگ لوحه های مختلف.

  • مسجد شاه طهماسب

 بانی بنای قدیمی این مسجد بیگم دختر شاه طهماسب صفوی است که به همسری نورالدین میر میران از خاندان شاه نعمت ا... در آمده. از بنای قدیمی آن چیزی بر جای نمانده مگر دو سنگ مرمر یکی در محراب و دیگری بر ستون میدان.

  آثار فرهنگی شهر یزد

  •  مدرسه ضیاییه

  این ساختمان به زندان اسکندر مشهور می باشد و متعلق به قرن 631 هجری قمری است و بانی آن شرف الدین علی رضی است. این مدرسه در محله فهادان و در مجاورت بقعه دوازده امام قرار دارد.

  • مدرسه ایرانشهر

تأسیس آن در سال 1315 هجری خورشیدی می باشد.

  • موزه آیینه و روشنایی

 این محل که پیش از انقلاب اسلامی گفته می شود که به عنوان باغ و خانه یکی از سرمایه داران یزد مورد استفاده بوده است. پس از پیروزی انقلاب اسلامی با استناد به فتوای چهارمین شهید محراب حضرت آیت ا... صدوقی به عنوان موزه قصر آئینه مورد استفاده عامه مردم قرار گرفت. سبک معماری این ساختمان ترکیبی است از معماری سنتی و معماری اروپایی و شامل : اتاق هایی رو به استخر یا نشیمن بهاری، اتاق خواب، قسمت شاه نشین، حوضخانه و سرویس است. قدمت قدیمی ترین قسمت ساختمان که با مصالح سنتی ساخته شده حدود 60 سال و از احداثات دوران پهلوی است مساحت کل زمین 81740 مترمربع و زیربنای آن 837 مترمربع است.

  • موزه تاریخ طبیعی مرکز مطالعات زیست محیطی

 این موزه در اداره کل حفاظت و محیط زیست استان افتتاح شده است هدف از تأسیس این موزه آشنایی اقشار مختلف جامعه به ویژه دانش آموزان، دانشجویان و ... با گونه های مختلف جانوری استان و کشور و انواع مختلف پرندگان، آبزی، کنارآبزی، شکاری و ... می باشد.

  • موزه علوم یزد

 این مرکز آموزشی ـ پژوهشی به عنوان اولین موزه وابسته به آموزش و پرورش همواره پیشگام در ارائه امکانات فن آوریها و تکنولوژی آموزشی بوده است. فضای موزه دو بخش است، قسمتی در بخش تحتانی دبیرستان ایرانشهر در مساحتی حدود 3500 مترمربع که قدمت آن به سال 1314 هجری شمسی بر می گردد. طراح ساختمان معمار معروف فرانسوی آندره گدار است. قسمتی دیگر در یک ساختمان قدیمی با معماری زیبا به مساحتی حدود 1500 مترمربع که هر دو بخش به هم متصل است. این موزه از بخش های متنوعی همچون بخش علوم طبیعی شامل زیست گیاهی و جانوری ـ زمین شناسی با اکوسیستمهای بسیار زیبا و متنوع بخش فیزیک شامل پدیده های فیزیکی، فن آوری اطلاعات، انرژی های نو، صوت و ... بخش نجوم شامل رصدخانه، افلاک نما. بخش ریاضی شامل مدلهای مختلف کار با ریاضی، رایانه و ...

  • موزه سکه و مردم شناسی

 موزه سکه و مردم شناسی حیدرزاده در خانه عرب زاده که از بناهای قدیمی دوره قاجاریه است راه اندازی شده است. از ویژگی های منحصربه فرد این بنا، گچبری های زیبا با نقوش اسلیمی منقوش به اشعار مذهبی واقعه کربلا، تالار بزرگ و کاربندی های بالای درب های مجاور به حیاط، گنجینه های زیبای چوبی و کریاس ورودی با گچبری زیبای سقف آن است. اشیاء این موزه شامل مجموعه قفل، زینت آلات نقره، تسبیح، زنجیر، انگشتر، ترازو قیان، منقل و سماور، قباله معاملات ملکی و نامه های مختلف، اشیاء با ارزش مردم شناسی و ...

  • موزه وزیری

 در این موزه آثار تاریخی فرهنگی زیر مورد بازدید علاقمندان قرار می گیرد. کتب و قرآن های نفیس خطی، اسناد و قباله ازدواج، وقف نامه ها، سکه های ضرب یزد از قرن 7 تا دوره قاجار، فرمان های سلاطین و حکام، رجال و ابنیه های تاریخی، ترمه پارچه و ظروف سرامیک و مسین .

  • موزه آب

 این موزه در راستای معرفی ارزشهای فنی، مهندسی، هنری، فرهنگی و تاریخی یزد و همزمان با برگزاری نخستین همایش بین المللی قنات در اردیبهشت 79 در محل خانه کلاهدوزها افتتاح شد. این بنا به وسعت 720 مترمربع و متعلق به دوره قاجار می باشد. اشیاء موجود در این موزه شامل : وسایل حفر قنات، ابزار و ادوات اندازه گیری حجم آب، وسایل تأمین روشنایی در قنات، اسناد و مدارک خرید و فروش آب، وقف نامه های قدیمی،کتابچه میراب ها و اسناد توزیع آب و ... می باشد.

آثار تاریخی شهر میبد

  • برج کبوتر خانه

این بنا از خارج به صورت برجی مدور و آراسته دارای سه طبقه و هزاران لانه جهت جلب و نگهداری پرندگان مهاجر می باشد.

  • نارین قلعه

این بنا یکی از مهم ترین آثار تاریخی پیش از اسلام محسوب می شود. این کهندژ بر فراز تپه گلی و مشرف بر شهر میبد احداث شده است. گفته شده که قلعه در زمان سلیمان نبی ساخته شده ولی اهمیت آن مربوط به عهد آل مظفر می باشد. تمامی بنا از خشت و گل و به شکل مطبق و تقریبا در پنج مرحله ساخته شده است. قدیمی ترین و پایین ترین بخش بنا فضاهایی هستند که در دل زمین کنده شده اند و در گویش محلی به آن ها بوکن گفته می شود. به نظر می رسد طبقات فوقانی بنا بیشتر بازسازی شده دوره اسلامی می باشد.

  • مجموعه کاروانی رباط

این مجموعه در جنوب باختری میبد در کنار راه کاروان رو پیشین قرار گرفته و یکی از کاملترین مجموعه های باستانی راه، کاروان و حمل و نقل منطقه یزد به شمار می رود. این مجموعه درست در سر چشمه کاریز کهنسال (کشنوا) در نزدیک دروازه باختری شهر میبد شکل گرفته است. رباط هسته اصلی مجموعه به شمار می رود. در این مجموعه راهداری و اقامتی، چاپارخانه، آب انبار، یخچال، گورستان و... پدید آمده و تا کنون پابرجا مانده است.

  • یخچال خشتی میبد

این محل در نزدیکی نارین قلعه میبد با گنبدی زرد رنگ و مخروطی شکل قرار گرفته است. بنای آن از خشت و گل و ستون هایی اسکلت مانند از آجر و خشت پخته ساخته شده است. مورد استفاده آن در قدیم چنین بوده که در زمستان ها قسمت مخروطی شکل و کوچک داخل آن را پر از آب می کردند، بر اثر سرما آب داخل گودی مخروطی شکل یخ می زد و جهت دوام بیشتر روی آن با مقداری از کاه پوشانده می شد. دریچه ها و در و پنجره ها در قسمت بدنه گنبد تهویه هوا داخل گنبد را انجام می داده است و از ذوب یخ ها در طول تابستان جهت استفاده جلوگیری می کرده است.

اماکن مذهبی شهر میبد

  • زیارتگاه خدیجه خاتون

 این زیارتگاه مورد احترام اهالی می باشد. محوطه آن بسیار بزرگ است و غلام گردشی در سه طرف بقعه تعبیه شده و هر سطح درونی سقف در دوره قاجار با آبرنگ نقاشی شده است. در این محل سنگ قمری و به ابعاد 32*46 سانتیمتر نصب شده که به خط نسخ و به تاریخ 831 هجری قمری نام خاتون بر آن نوشته شده است.

  • مسجد جامع فیروز آباد میبد

 این مسجد در مرکز فیروز آباد با گنبد آجری خوش طرحی واقع شده است. بالای سر در بزرگ ورودی کتیبه ای چوبی به خط نسخ و در ستون سمت چپ این مدخل منظومه ای در رثای قاسم بن حسن شهید کربلا بر یک لوح کاشی 25 *20 سانتیمتر دیده می شود. در بالای محراب ایوان تابستانی کتیبه ای با کاشی معرق به خط نسخ و متضمن آیه ای از قرآن وجود دارد. زیر این کتیبه یک قطعه کاشی کاری معرق با نقش گل و بوته از قرن نهم هجری و دو شمسه از کاشی معرق در دو طرف محراب قرار دارد.

آثار فرهنگی شهر میبد

  • موزه سفال و سرامیک میبد

 مکان این موزه در آب انبار حاج علی محمد میبد است، وسعت این آب انبار 400 مترمربع و دارای دو بادگیر می باشد، اصلی ترین مصالح بکار رفته در این آب انبار آجر، خشت، گل و آهک می باشد و فضایی برای نگهداری انواع سفالهای زیبا و سنتی شهرستان میبد از جمله انواع ظروف، سرویس های سفال رومیزی، سفالهای قدیمی اهدایی و ... خواهد بود.

  • موزه مردم شناسی میبد

 موزه مردم شناسی میبد وابسته به مجموعه فرهنگی امام صادق (ع) در سال 1378 گشایش یافت. این گنجینه گرانقدر با تلاش و کوشش تنی چند از اعضا این مجموعه و فرهنگ دوستان و علاقمندان به حفظ میراث باستانی کشور و همکاری مردم آماده شد. اشیاء به نمایش گذاشته شامل انواع سفالینه ها، دست افزارهای گوناگون سنگ نبشته ها و نقش نگاره ها، اسکناس و سکه های تاریخی، نسخ و کتابهای خطی و ... و شاخص آنها قطعات سفالینه با قدمت بیش از چهار هزار سال که مربوط به عهد سلوکیان و سکه های دوره هخامنشی می باشد.

  • موزه میرزا محمد کاظمینی

 موزه كاظمینی شامل شش گنجینه نفیس می باشد كه در زاد روز ولادت حضرت زهرا (س) درسال 1385ش وقف و به آستان امامزاده جعفر(ع) یزد اهدا گردید.

  • موزه پست میبد

 در این موزه که توسط اداره کل پست استان در محل تاریخی چاپارخانه میبد برپا شده است تمبرهای یادبود از زمان قاجاریه تاکنون، پاکت نامه های قدیمی، ترازوهای قدیمی، امهار پستی، صندوق های پستی، تجهیزات و وسایل ارتباطی شبکه مخابرات استان از گذشته تاکنون به نمایش گذاشته شده است.

  • موزه زیلو و پلاس میبد

موزه زیلو و پلاس میبد در مکان فرهنگی و تاریخی بنام کاروانسرای میبد که از جمله آثار به ثبت رسیده در فهرست آثار ملی کشور می باشد به همت میراث فرهنگی استان افتتاح شد. در این موزه تخصصی زیلوهای موجود به دو گروه زیلوهای قدیمی و زیلوهای جدید تفکیک می شوند. تعداد زیلوهای قدیمی به 50 تخته می رسد، قدیم ترین این زیلوها، زیلویی است متعلق به سال 808 هـ .ق که توسط علی بیدی ابن حاجی میبدی با طرح محرابی و یا فنون خاصی نسبت به زیلوهای دیگر از سه رنگ آبی، سفید، قرمز بافته شده است و زیلوهای جدید نیز در سالهای اخیر و در کارگاهی که قسمتی از همین موزه می باشد و برای احیاء نگاره های زیلو افتتاح شده بافته شده اند.

آثار تاریخی شهر تفت

  • قلعه پهلوان بادی تفت

در جنوب غربی شهر تفت در راه دره گاوون دو اثر قدیمی بر فراز کوهی به نام میلک دیده می شود. بر نوک این کوه یک قلعه قدیمی ساخته شده از آجر با مسیری صعب العبور قرار گرفته است. در داخل این قلعه شکل آسیابی به نام آسیاب پهلوان بادی معروف است.

آثار فرهنگی شهر تفت

  • موزه مردم شناسی

 تفت این موزه در خانه رزاقیان به شماره ثبت 12353که یکی از ابنیه تاریخی، فرهنگی و متعلق به دوره ی قاجار می باشد در حال راه اندازی است این بنا دارای عناصر و ویژگی های منحصربه فردی همچون بادگیر، خیشخان، هشتی، کلاه فرنگی، حیاط مرکزی، تزئینات گچبری و ... می باشد . مساحت تقریبی این بنا 750 مترمربع و اعیانی آن 550 مترمربع است.

آثار تاریخی شهر بافق

  • خانقاه شیخ بلیمان

این موزه در خانه رزاقیان به شماره ثبت 12353که یکی از ابنیه تاریخی، فرهنگی و متعلق به دوره ی قاجار می باشد در حال راه اندازی است این بنا دارای عناصر و ویژگی های منحصربه فردی همچون بادگیر، خیشخان، هشتی، کلاه فرنگی، حیاط مرکزی، تزئینات گچبری و... می باشد. مساحت تقریبی این بنا 750 مترمربع و اعیانی آن 550 مترمربع است.

  • قدمگاه

این موزه در خانه رزاقیان به شماره ثبت 12353که یکی از ابنیه تاریخی، فرهنگی و متعلق به دوره ی قاجار می باشد در حال راه اندازی است این بنا دارای عناصر و ویژگی های منحصر به فردی همچون بادگیر، خیشخان، هشتی، کلاه فرنگی، حیاط مرکزی، تزئینات گچبری و... می باشد. مساحت تقریبی این بنا 750 مترمربع و اعیانی آن 550 متر مربع است.

  • قلعه توران پشت

این موزه در خانه رزاقیان به شماره ثبت 12353که یکی از ابنیه تاریخی، فرهنگی و متعلق به دوره ی قاجار می باشد در حال راه اندازی است این بنا دارای عناصر و ویژگی های منحصر به فردی همچون بادگیر، خیشخان، هشتی، کلاه فرنگی، حیاط مرکزی، تزئینات گچبری و... می باشد. مساحت تقریبی این بنا 750 مترمربع و اعیانی آن 550 مترمربع است.

اماکن مذهبی شهر بافق

  • امامزاده عبدالله بافق

 محلی است که بسیار مورد احترام محل و اهالی یزد و کرمان است و دارای بقعه ای زیبا و با شکوه و گنبدی عظیم می باشد. بنای بقعه در سال 224 هجری پایان یافته است. تزئینات داخلی آن از آثار ملاحسن نقاش باشی بافق است.

  • مسجد جامع بافق

 در سال 1110 هجری قمری، در زمان صفویه بنا شده است و در دوران قاجاریه کاشی کاری پیشانی ایوان و شبستان آن انجام پذیرفته است.

از دیگر اماکن مذهبی بافق بقعه شاه خلیل تفت و مسجد شاه ولی نعمت را می توان نام برد.

آثار تاریخی شهر ابرکوه

  • خانه آقا زاده

یکی از منازل قدیمی شهر ابرکوه که با توجه به خصوصیات اقلیمی و آب و هوای خاص مناطق کویری ساخته شده، خانه آقازاده است. مساحت آن 820 متر و زیر بنای آن 528 مترمربع می باشد. قسمت شاخص و قابل توجه این بنا بادگیر دو طبقه آن می باشد. مصالح کلی به کار رفته در ساخت این بنا شامل خشت، گل و چوب است. قدمت این خانه به عهد قاجاریه بر می گردد. این ساختمان شامل محوطه ای است که در چهار طرف آن اتاق هایی ساخته شده است و اتاق هایی که در قسمت شمال خانه واقع هستند مفصل تر و زیباتر می باشند.

  • سیدون علی نقیا

بنایی است چهار ضلعی که از خشت ساخته شده و در محله بنادان ابرکوه واقع شده است. گنبدی آجری و بلند دارد که متاسفانه ثلث آن از سوی شمال فرو ریخته است. این بنا قطعا مقبره بوده است. تاریخ نویسان تاریخ آن را سال 750 هجری می دانند. هر ضلع این بنا از داخل 5/8 متر و ضخامت دیوار 25/1 متر و بلندی آن تا زیر گنبد به طور تخمینی 9 متر می باشد.

  • گنبد سنگی

این بنا در قرن هشتم هجری قمری با مصالح سنگ نیم تراش و گچ بنا گردیده است.

  • گنبد عالی (گنبد علی) ابرقو

این مقبره یادبود یکی از سالم ترین گنبدهای دوره سلجوقی و از نفایس هنر ایران است که بر روی تپه ای مشرف به جاده و شهر قرار گرفته است. این بنای سنگی که روی سکوی چهار گوشه ای در 2 متری سطح زمین واقع شده، سنگ های آن به وسیله ملاتی مخلوط و متشکل از گچ، خاکستر، آهک و ماسه روی هم چیده شده اند. از متن کتیبه آجری بالای گنبد چنین بر می آید که این گنبد در سال 448 هجری به فرمان فیروزان ساخته شده است.

  • منار سر در نظامیه

کنار خیابان اصلی شهر دو منار مرتفع بر روی سردر بلند به چشم می آید که مردم آن را منار و سردر نظام الملک می خوانند. نقل است در محل مسجد بازار و مدرسه هم وجود داشته است. اغلب شنوندگان و بینندگان تصور می کنند که این بنای مخروبه به نظام الملک وزیر مشهور عصر سلجوقی است. ولی نظام الملک ابرقویی که در قرن ششم می زیست و پسرش اسماعیل بن نظام الملک می باشد که از ادبا و دانشمندان بوده است. سرتاسر جنوب شرقی سردر از کاشی پوشیده بوده است که کنون از آن ها نشانی در دست نیست و سراسر بدنه مناره ها از کاشی فیروزه ای رنگ به خطوط کوفی بنایی شده است. کلمات الله اکبر به صورت پیچ روی مناره ها به چشم می خورد. این بنا در قرن هشتم هجری قمری بنا نهاده شده است.

  • یخچال خشتی ابرکوه

این بنا فرمی مخروطی شکل دارد و حدود 12 متر ارتفاع آن می باشد و قدمت آن به عهد قاجاریه باز می گردد. داخل این بنا را به میزان 6 متر خاک برداری و گود برداری کردند و در ته آن زیر آب کوچکی تعبیه می کردند که آب های زائد، درونی چاهکی هدایت شود. این یخچال ها مخصوص انبار کردن یخ بوده که با ترتیب و قاعده خاصی صورت می گرفته است و تنها راه ورودی یخچال دریچه کوچکی بوده که پس از وارد کردن یخ به درون آن مقداری گیاه خشکیده روی آن می ریختند و بلافاصله دریچه را مسدود می کردند.

اماکن مذهبی شهر ابرکوه

  • آرامگاه سردار

محل دفن سردار مفخم می باشد که در سال 1323 دار فانی را وداع گفته است.

  • مسجد جامع ابرکوه

 این مسجد که در حد فاصل شهر قدیم و جدید قرار دارد و از آثار دوره مغول بوده و در پایان سلطنت سلطان ابوسعید بازسازی و مرمت گردید. از جمله محراب بسیار عالی و گچ بری شده در ایوان شرقی که به تاریخ 738 هجری است، تعمیر شد.

آثار فرهنگی شهر ابرکوه

  • موزه مردم شناسی ابرکوه

 این موزه در خانه صولت با زیربنای 2200 مترمربع برپا شده است. این خانه بصورت حیاط مرکزی و متعلق به دوران قاجاریه است. آنچه که در این خانه حائز اهمیت است سردر بلند و مقرنس کاری شده و همچنین گچبری ها و مقرنس کاریهای داخل حیاط و ستونهای آن که به طرز زیبایی به شکل کاج خودنمایی می کند. مجموع آثار موجود در این موزه شامل انواع تفنگ، طپانچه، سندهای قدیمی، سکه های قدیمی رایج ایران، اشیاء تزئینی، نسخ خطی و ... می باشد . قدیمی ترین اثر این موزه به دوران اولیه اسلام تعلق دارد .

آثار تاریخی شهر اردکان

  • رباط خرگوشی

رباط خرگوشی از بناهای دوره شاه عباس صفوی است و نزدیک باتلاق گاوخونی بر سر راه قدیمی (مالرو) واقع شده است. این رباط در بیابان خرگوشی به فاصله 60 کیلومتر تا عقدا و 120 کیلومتر تا ندوشن قرار دارد.

  • کاروانسرای حاج ابوالقاسم دشتی

کاروانسرای حاج ابوالقاسم دشتی با بنای آجری و خوش طرح به سبک کاروانسراهای شاه عباسی در وسط آبادی قرار گرفته است. نام سازنده این بنا یعنی حاج ابوالقاسم دشتی از بازرگانان مشهور دوره صفوی در کتابچه موقوفات یزد آمده است و بر یک لوح سنگی به خط نستعلیق در ورودی کاروانسرا نام وی حک شده است. بر سنگ ساختمان این بنا تاریخ 1269 دیده می شود.

  • حمام سعیدا

حمام موجود در سال 1034 هجری قمری توسط حاج محمد سعیدا بنا نهاده شده است. بر سر در ورودی حمام یک کاشی 35*60 با رنگ لاجوردی نصب گردیده است که در متن آن دو طاووس و چهار سرو و دو بلبل دیده می شود.

اماکن مذهبی شهر اردکان

  • مسجد زیر ده

 این مسجد کوچک ظاهرا در اوایل قرن دهم هجری در محله زیر ده بنا شده است. این مسجد قدیمی ترین مسجد اردکان است. از این مسجد سنگ وقف نامه ای به تاریخ 1218 هجری قمری و چند قندیل متعلق به سالهای 1037 و 1057 هجری قمری به یادگار مانده است.

  • مسجد جامع اردکان

این مسجد کنار بازار در محله قدیمی شهر واقع و از قرن دهم هجری بر جای مانده است. این مسجد یک در چوبی کوچک دارد و یکی از زیلوهای قدیمی آن تاریخ 1038 هجری قمری را نشان می دهد.

  • مسجدجامع روستا

این مسجد که در حد فاصل شهر قدیم و جدید قرار دارد و از آثار دوره مغول بوده و در پایان سلطنت سلطان ابوسعید بازسازی و مرمت گردید. از جمله محراب بسیار عالی و گچ بری شده در ایوان شرقی که به تاریخ 738 هجری است، تعمیر شد.

  • مزار بابا خادم

مزار بابا خادم با بنایی ساده و گنبد وار در میان کشتزارهای خرانق قرار دارد.

  • مشهد خرانق

 بنای مشهد که نزدیک گورستان روستا واقع شده است. سنگ نبشته ای بر دیوار این بنا تاریخ 595 هجری را نشان می دهد و حکایت از عبور حضرت امام رضا (ع) از این روستا دارد.

  • پارس بانو- بونو پرس

 این زیارتگاه در دهکده زرجوع در دره ای به فاصله 24 کیلومتر از جنوب شمس آباد عقدا و بر دامن کوه های میل نیزار و لای چقک واقع شده است. این زیارتگاه همه ساله از اول تا پنجم تیر ماه محل تجمع و زیارت زرتشتیان می باشد. این زیارتگاه به بونو پارس، بانو پارسا و پیر بانو معروف است. به نظر خانم مری بوس این زیارتگاه و چند زیارتگاه دیگر همه از معابد ناهید می باشد. سنگ نصب شده در سمت چپ ورودی زیارتگاه قدمت بنای آن را به عصر صفوی میرساند.

  • نارسون

 این زیارتگاه در دهکده زرجوع در دره ای به فاصله 24 کیلومتر از جنوب شمس آباد عقدا و بر دامن کوههای میل نیزار و لای چقک واقع شده است. این زیارتگاه همه ساله از اول تا پنجم تیر ماه محل تجمع و زیارت زرتشتیان می باشد. این زیارتگاه به بونو پارس، بانو پارسا و پیر بانو معروف است. به نظر خانم مری بوس این زیارتگاه و چند زیارتگاه دیگر همه از معابد ناهید می باشد. سنگ نصب شده در سمت چپ ورودی زیارتگاه قدمت بنای آنرا به عصر صفوی می رساند.

آثار فرهنگی شهر اردکان

  • موزه مردم شناسی اردکان

 این موزه شامل بخشهای زیر می باشد:بخش مردم شناسی که غنی ترین بخش موزه است و شامل وسایل کار و زندگی مردم درگذشته است. بخش باستان شناسی که شامل سنگ های تاریخی، سکه ها و اشیاء قدیمی است. بخش گیاه شناسی که شامل گیاهان دارویی و گیاهان وحشی است. بخش جانور شناسی که در آن حیوانات وحشی و برخی حیوانات استثنایی مانند گوسفند هشت پا و گوساله دو سر بصورت تاکسیدرمی شده نگهداری می شوند. بخش فرهنگی شامل عکس ها ، کتابهای خطی و چاپی از علمای اردکان . بخش اسناد شامل صدها سند تاریخی ، وقف نامه و صداق نامه و ...

  • موزه رجال اردکان

 این موزه در خانه مرحوم آیت ا... خاتمی که یکی از آثار و ابنیه تاریخی شهرستان اردکان می باشد تأسیس شده است. این بنا شامل راهروی ورودی، حیاط بیرونی و درونی، اتاقهای سه دری و ... است. از جمله مختصات و ویژگیهای منحصر بفرد این بنا گچبری زیبا، وجود سه بادگیر و دو راه آب است که در قدیم اهالی خانه از آن استفاده می کردند این خانه به شماره 9116 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. در این موزه زندگی نامه، تصاویر و آثار مکتوب مشاهیر و علمای بزرگ اردکان به نمایش درآمده است. از جمله می توان به زندگی نامه حاج شیخ علی بهجتی، آخوندملاعلی اردکانی، آیت ا... حاج سیدمحمدرضا خاتمی و ... اشاره کرد.

آثار تاریخی شهر خاتم

  • قلعه مروست

قلعه ای که بر روی ظاهرا تپه ای به ارتفاع بیش از 4 متر ساخته شده است و به نظر می رسد که قبلا دو طبقه بوده که طبقه زیرین آن تخریب شده باشد. قدمت آن به بیش از 800 سال قبل می رسد و در وسط شهر مروست قرار گرفته و در قدیم اطراف آن خندق نیز بوده است و در تاریخ 8/10/1378 به شماره 2545 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

  • قلعه ملکی

قلعه ملکی در حدود 200 سال پیش احداث گردیده که خیلی ها معتقدند توسط فرج ا... خان شهر بابکی که عمده مالک هرات و شهر بابک بوده احداث گردیده است. زیر بنای این قلعه حدود 000/15 متر مربع می باشد که ساختمان های داخل آن سالم و قابل استفاده می باشد. این قلعه در فاصله 200 متری فرمانداری شهرستان خاتم قرار گرفته است.

  • برج آسیاب میر

این آسیاب متعلق به شخصی به نام میر محمد رضا بوده است که به وسیله آب چشمه رییسی چرخانده می شده است و با وجود اینکه چند آسیاب دیگر هم در هرات وجود داشته است این آسیاب بزرگترین و عمومی ترین آسیاب بوده است و هنوز بقایای برج آن وجود دارد که در حال تخریب می باشد.

آثار تاریخی شهر مهریز

  • قلعه خورمیز

این بنا مربوط به دوره ساسانیان می باشد و توسط شاه هرمز بن نوشیروان بنا شده است و تا یک صد سال اخیر نیز مورد استفاده قرار می گرفته است.

  • کاروانسرای سر یزد

زمان احداث اواخر صفویه ساختمانی است.

  • برج آب انبار خورمیز

زمان احداث دوران صفویه بوده است.

  • رباط زین الدین

رباط و چاپارخانه در مقیاس کوچکتر از کاروانسراها می باشد. این رباط در حاشیه محور راه یزد به کرمان واقع شده است و از سبک معماری دوران صفوی برخوردار است. کاروانسرا از طرحی مدور که 5 برج پیوسته آن را محافظت می کنند ساختمان بنا آجری و با کیفیت خوبی اجرا شده است، اتاق ها، صفه های استراحت مسافران، شاهنشین، شتر خان و بادگیر فضای داخلی کاروانسرا را تشکیل میدهند. در طراحی معماری فضاهای رباط زین الدین، اعداد یک، پنج و دوازده مخلوط شده است. اعدادی که در مذهب شیعه از احترام و تقدیس بالایی برخوردارند. بنای مذکور در حال تبدیل شدن به مهمانسرای سنتی می باشد.

اماکن مذهبی شهر مهریز

  • زیارتگاه نارکی (پیرنارکی)

 این زیارتگاه در کوه نارکی مهریز قرار دارد. بنا به اعتقاد برخی از زرتشتیان محل غیبت زر بانو شاهزاده یزدی می باشد. وی عروس پادشاه پارس بود که پس از ورود لشکریان اسلام به فارس رهسپار یزد می شود و سر انجام در کوه نارکی غیب می شود. از این رو در این محل که چشمه ای جاری است بنایی ساخته می شود و به عنوان زیارتگاه زرتشتیان مورد استفاده قرار می گیرد.

  • مسجد جامع مهریز

 الف: مسجد جامع بغداد آباد مربوط به قرن دهم هجری است که در سالهای اخیر مرمت شده است. دو کتیبه قدیمی در ورودی مسجد و چهار قطعه کاشی ساخت قرن هشتم با خطوط مهندسی ساده و زمینه آبی نصب شده بر دیوار محراب شبستان به اندازه 37*37 سانتیمتر برای بازدیدکنندگان جلب توجه می کند.

ب: مسجد جامع مهر پادین که از بناهای سده هشتم هجری قمری است دارای گنبد، ایوان، شبستان و منار است. منار آن بر سردر مسجد ساخته شده و با کتیبه ای از کاشی و معرق تزئین شده است. نوشته کتیبه می رساند که مسجد در اوایل سده هشت هجری قمری توسط محفوظ بن محمد ساخته شده است.

آثار فرهنگی شهر مهریز

  • موزه مردم شناسی مهریز

 سبک معماری، معماری سنتی دوره قاجاریه است و 650 مترمربع مساحت دارد و در کلیه فضاهای حمام که تبدیل به موزه شده است وسایل مردم شناسی شامل ابزار و ادوات جنگی و کشاورزی، پوشاک سنتی، اسناد و قباله های قدیمی، ظروف شیشه ای و فلزی، سفالی و غیره به نمایش گذاشته شده است.

آثار تاریخی شهر طبس

  • ارگ حکومتی طبس

این ارگ دارای ساختمان ها و زیر زمین های متعدد بود. در اطراف آن برج های دفاعی وجود داشت که یکی از برج های آن مشهور به برج نادر میرزا بود. این نام به اسارت نادر میرزا یکی از شاهزادگان زند که حاکم مشهد بود و به دست امیر محمد خان عرب زنگوبی اشاره دارد. مشهور است این ارگ راه های زیر زمینی بزرگی به خارج از قلعه شهر داشته که سواری با اسب از داخل آن ها عبور می کرده است. در زلزله سال 1357 ساختمان های آن ویران شده و فعلا به همان صورت دست نخورده باقی مانده است.

آثار تاریخی شهر صدوق

  • گلشن

گلشن طبس به وسیله میر حسن خان، سومین حاکم طبس از سلسله خوانین نادر شاه شناخته شده است. ساختمان سردر و دیوار های زیبا و تاریخی آن بازگو کننده سلیقه گذشتگان بر اثر زلزله سال 1357 از بین رفت و تنها طبیعت سبز از آن گذشته حرف میزند، طبیعتی مشتمل بر 2000 نفر خرما، 2500 اصله مرکبات و 500 اصله انار و ارقام مختلف می باشد.

  • مجموعه حجت آباد وزیر

این بنا در زمان ناصرالدین شاه قاجار توسط میرزا محمد مستوفی بنا شده است و شامل باغ، عمارت، حمام، آب انبار و بازار می باشد. محل آن 25 کیلومتری یزد به تهران می باشد و مساحت عمارت آن 1400 متر و در 3 طبقه می باشد.

اماکن مذهبی شهر صدوق

  • مسجد ریگ رضوانشهر

 این مسجد از آثار قرن نهم هجری می باشد که به علت هجوم ریگ، زمانی طولانی زیر شن بوده ولی چند سالی است که از زیر شن بیرون آمده است. در اطراف این مسجد تپه های ماسه ای فراوان دیده می شود. محراب این مسجد با کاشی کاری معرق تزئین شده است و به فاصله کمی از این مسجد بقایای آثار دیوار و خانه های بسیار قدیمی به صورت مخروبه دیده می شود.

  • بقعه سلطان محمود شاه

 این بنا خانقاه شیخ تقی الدین محمد (شیخداد) بوده است. از حیث نقشه ساختمانی و طرز بنا به مسجد شباهت کامل دارد. در جنوب صحن آن صفه ای به طول 11 متر و در جنوب این صفه گنبدی قرار دارد که با کاشی های فیروزه رنگ شش ضلعی و حواشی معرق پوشیده شده است. در این مجموعه محرابی به چشم می خورد که در دو طرف آن دو اتاق کوچک با تزئینات کاشی فیروزه ای وجود دارد. در این بقعه آثار و قبور متعددی دیده می شود که محل دفن عده ای از مشایخ سلسله دارائی است. زمان احداث بنا قرن هفتم هجری قمری می باشد.

  • امامزاده حسین بن موسی الکاظم


  صنایع دستی

مهم ترین صنایع دستی در استان یزد عبارتند از: قالی، قالیچه، گلیم، مخمل، زری، چادر شب، دستمال، مرس ریزه جیم، قناویز، اجرامی، شمد، ترمه، پرده، زیلو، روفرشی، کرباس، بقچه، لنگ، کیسه حمام، خورجین، پتو، سفال، سرامیک، حصیر، کاشی و گیوه. در میان صنایع دستی قالی بافی، ترمه بافی، زیلو بافی، ساخت سفال، سرامیک و کاشی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. شیرینی پزی در یزد سابقه طولانی دارد. در یزد شیرینی های سنتی مانند باقلوا، قطاب، لوز نارگیل، پشمک، نان برنجی و حاجی بادام و... تهیه می شود.

 


فرهنگ، زبان و گویش

مردم یزد به زبان فارسی رایج با پاره ای ویژگی های گویشی سخن می گویند و بسیاری از واژه ها و ترکیبات زیبای فارسی را در گویش خود حفظ کرده اند. در استان یزد برخی ویژگی های گویشی میان شهرستان های مختلف محسوس است. معتقدین به آیین زرتشتی در میان خود هنوز به زبان نیاکان شان سخن می گویند و به ویژه مراسم مذهبی خود را با این زبان انجام می دهند.


روستاهای هدف گردشگری

نام روستا

شهرستان

بیده

میبد

مدوار

مهریز

خرو

طبس

خرانق

اردکان

اصفهانک

 طبس

نای بند

 طبس

مزرعه کلانتر

میبد

شمسی

صدوق

بندرآباد

صدوق

بنادکوک

تفت

ده بالا

یزد

اسلامیه

تفت

طزرجان

تفت

سریزد

مهریز

هرفته

مهریز

حجت آباد وزیر

صدوق

مهر آباد

میبد

حسن آباد

میبد

پیر بفردشیر

یزد-میبد

 

برآورد سطح، تولید و عملکرد در هکتار محصولات زراعی استان در سال زراعی 89-1388

    ((واحد: هکتار - تن - کیلوگرم))

نام محصول سطح تولید عملکرد
آبی دیم جمع آبی دیم جمع آبی دیم
غلات گندم

25063

0

25063

92212

0

92212

3679,2

0

جو

6309

0

6309

21984

0

21984

3484,6

0

شلتوک

10

10

31

31

3139,5

ذرت دانه ای

3678

0

3678

37218

0

37218

10119,1

0
جمع

35060

0

35060

15144

0

15144

- -
حبوبات نخود

48

10

58

71

2

73

1476,3

244,1

لوبیا

46

0

46

105

0

105

2282,7

0

عدس

70

0

70

90

0

90

1283,3

0

سایر حبوبات

31

0

31

73

0

73

-

-

جمع

195

10

205

339

2

341

- -
محصولات صنعتی پنبه

271

0

271

471

0

471

1738,6

0

توتون و تنباکو

7

0

7

31

0

31

4488,6

0

کلزا

99

0

99

86

0

86

869,6

0

سایر دانه های روغنی

553

0

553

551

0

551

-

-

جمع

930

0

930

1139

0

1139

- -
سبزیجات سیب زمینی

35

0

35

718

0

718

20509,6

0

پیاز

452

0

452

27134

0

27134

60032

0

گوجه فرنگی

456

0

456

13961

0

13961

30616,2

0

سبزیجات گلخانه ای

2

0

2

510

0

510

255000

0

سایر سبزیجات

1979

0

1979

55067

0

55067

-

-
جمع

2924

0

2924

97391

0

97391

- -
محصولات جالیزی خربزه

1080

0

1080

26291

0

26291

24343,7

0

هندوانه

972

0

972

26095

0

26095

26846,2

0

خیار

397

0

397

9375

0

9375

23614,4

0

خیار گلخانه ای

1003

0

1003

29079

0

29079

289949,1

0

سایر محصولات جالیزی

581

0

581

15297

0

15297

-

-

جمع

4033

0

4033

36784

0

36784

- -
نباتات علوفه ای یونجه

6529

0

6529

90808

0

90808

13908,5

0

سایر نباتات علوفه ای

5513

0

5513

25114

0

25114

-

-

جمع

12042

0

12042

34194

0

34194

- -
سایر محصولات

1879

0

1879

3690

0

3690

- -
جمع کل

57063

10

57073

963802

2

963804

- -

 

منابع:

  1.  لوح فشرده اطلس ایران نما - موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی نمایه
  2.  آمارنامه کشاورزی در سال زراعی 89-1388 - دفتر آمار و فناوری اطلاعات وزارت جهاد کشاورزی
  3. دانشنامه آزاد ویکی پدیا
  4. سایت جامع گردشگری ایران
  5. پایگاه خبری روستانیوز
  6. پورتال مرکز آمار ایران
  7. پورتال وزارت کشور
آخرین اخبار روستایی استان

roostanews.com
  • رونق اشتغال پایدار در روستا‌ها ()
  • خانوارهای روستایی زیر چتر بیمه ()
  • مشارکت بخش خصوصی در طرح‌های اشتغال پایدار روستایی ()
  • افتتاح ۱۴ طرح عمران روستایی در بافق ()
  • ابلاغ طرح‌های توسعه روستایی سه شهرستان استان یزد ()
  • بهسازی راه روستایی همیجان - بهاباد ()
  • آغاز ۲ هزار طرح محرومیت‌زدایی در یزد ()
  • خدمات رسانی به محرومان روستای اکرمیه ()
  • آغاز نصب فرستنده های دیجیتال در روستاهای بافق ()
  • اجرای طرح پایش ارتباطات روستایی در استان یزد ()
  • ۲۳ هزار کشاورز و عشایر یزد از خدمات صندوق بیمه بهره‌مند هستند ()
  • رشد ۳۰ درصدی برداشت عسل در مهریز ()
  • هفدهمین اقامتگاه بوم‌گردی مهریز افتتاح شد ()
  • یک کشته در حادثه تصادف روستای احمد آباد ()
  • مقاوم سازی مسکن روستایی با تسهیلات دولت ()
  • ۸۰۰ میلیون تومان وام به واحد فرآوری خرما در بافق اختصاص یافت ()
  • ارتباطات روستاها پایش می شود ()